ضرورت توجه به منابع طبیعی

نگاه انسان به طبیعت تا پیش از پیدایش کشاورزی در 10 هزار سال قبل همواره بر احترام و هماهنگی با طبیعت استوار بود. این در حالی است که بر اساس برآوردهای موجود جمعیت دنیا در آن عصر از 5 میلیون نفر تجاوز نمی کرد در نتیجه در این شرایط توان خود پالایی محیط زیست از قدرت به مراتب بیشتری نسبت به عملکرد انسان ها برخوردار بود. ولی به تدریج گسترش جمعیت بشری و کمبود زمین های مناسب برای کشاورزی، سبب شده دست اندازی های وسیعی به سایر منابع از جمله جنگل ها و مراتع صورت گیرد.

کره زمین و منابع زیستی موجود در آن از ظرفیت های مشخص و توان محدودی برخوردار می باشند. افزایش لجام گسیخته جمعیت و توجه صرف به رفع نیازهای آنی و روزمره و به دنبال آن مصرف گرایی زمین را به سوی نابودی منابع زیستی و گسترش انواع آلودگی ها سوق داده است. این در حالی است که یکی از ابعاد بسیار مهم توسعه پایدار که همه نظریه پردازان توسعه به آن پرداخته اند، پایداری اکولوژیکی به طور عام و حفظ توسعه و بهره برداری پایدار از منابع طبیعی به طور خاص است که نیازمند گردآوری اطلاعات دقیق ناشی از فرایندها، ماهیت و شرایط برنامه ریزی و ارزشیابی آن عملیات و تجزیه و تحلیل مسائل و مشکلات مبتلا به آن منابع است. منابع طبیعی تجدید شونده شامل جنگلها و مراتع به عنوان اصلی ترین و محوری ترین مساله برای استمرار حیات انسان و بقای کره خاکی و پشتوانه محیط زیست بشر در برنامه ریزی ها مطرح است. ضمن آنکه نقش منابع طبیعی در برقراری امنیت ملی نیز غیر قابل انکار است. لذا برنامه ریزی های امنیتی و اقتصادی بدون هماهنگی با منابع طبیعی تجدید شونده و یا در جهت تضعیف و نابودی آن می تواند موجب نابودی و محو ملل و تمدن های اصیل جهانی شود. امروزه جنگلها، مراتع، آبخیزها و بیابانها نه تنها به عنوان قطب امنیتی- اقتصادی بلکه به عنوان پشتوانه بقای سایر بخشهای اقتصادی نیز مورد توجه قرار گرفته است. ایران با مساحتی در حدود 165 میلیون هکتار دارای 86/13 میلیون هکتار جنگل، حدود 90 میلیون هکتار مرتع و 34 میلیون هکتار بیابان و کویر است.

سطح مراتع در جهان

بیشترین سطح خشکیها در کره زمین به مراتع اختصاص دارد (مرتع کلیه اراضی دارای پوشش طبیعی را گویند که خوراک دام از آن بدست می آید و تجدید حیات آن به طور طبیعی صورت می پذیرد). برآوردهای به عمل آمده توسط متخصصین ارقام متفاوتی را در بر می گیرد که البته سطح مراتع با توجه به تغییر پارامترهایی از قبیل شرایط آب و هوایی و اقتصادی متغیر است.

آقای هدی(Heady,1975) سطح مراتع را حدود 47 درصد و آقای کوک (Coek,1983) این سطح را حدود 43 درصد سطح خشکیهای کره زمین می دانند. به عبارتی سطح اراضی مورد استفاده چرایی دام حدود 5/5 میلیارد هکتار برآورد می شود.

سطح مراتع در ایران

سرزمین ایران از نظر عوارض طبیعی، اقلیم و پوشش گیاهی بسیار متغیر و متفاوت است به طوریکه از نظر ارتفاع از 24- تا 5678+ متر از سطح دریا و از نظر دما از 30- تا 50+ درجه سانتیگراد تغییر می کند. به طور کلی بیش از 90 درصد کشور جزو اقلیم خشک و نیمه خشک می باشد و میانگین بارندگی کشور حدود 240 میلی متر در سال است که از حدود 55 میلی متر در یزد تا حدود 2000 میلی متر در بندر انزلی تغییر می کند.درباره وسعت مراتع ایران آمار و ارقام متفاوتی ارائه گردیده است. آقای پابو (Pabot,1967) مراتع ایران را حدود 106 میلیون هکتار و آقای نیکنام در سال 1970 بر اساس نقشه تقسیمات آب و هوایی آقای پابو و با توجه به تعاریف مرتع، تعدیلاتی در رقم فوق داده به طوریکه مراتع خوب کشور را حدود 19، مراتع متوسط را 25 و مراتع ضعیف را 56 میلیون هکتار برآورد کرده است. بر اساس بررسی انجام شده توسط دفتر فنی مرتع و براساس آمار شرکت اف.ام.سی (Farm Machimery Company 1975) که با استفاده از عکسهای ماهواره ای تهیه شده، وسعت مراتع حدود 90 میلیون هکتار برآورد و به شرح جدول زیر طبقه بندی شده است.

سطح مراتع استان قم

جدول شماره 1- طبقه بندی مراتع از نظر فصل بهره برداری و تعداد دام مازاد بر ظرفیت هریک از مراتع

صفحه اصلی  |  تماس با ما  | نقشه سایت